_Wymbritseradiel
vlag_friesland
vlag_friesland vlag homm
nederland-vlag-bewegende-animatie-0007
kip2
kip2
scannen0042 (2)
slide0010_image051
slide0010_image051

 11-maart 2020

dierenanimaties-00612
dierenanimaties-00535
Boerenzwaluw onderzoek

Opgericht 30 november 1954

BOERENZWALUW ONDERZOEK IN HOMMERTS JUTRIJP

Door Jan de Jong

Inleiding

Beste leden van de vogelwacht Hommerts-Jutrijp. Als vrijwillig wetenschappe-
lijk onderzoeker van het Vogeltrekstation Wageningen, onderdeel van de KNA W
(Ko-
ninklijke Nederlandse Akademy van Weten- schappen) doe ik als boerenzwaluw onder-
zoeker in Friesland al vanaf 1992 onderzoek aan boerenzwaluwen. Eerst in de omgeving
van mijn woonplaats J oure en in latere jaren op veel meer plekken in de provincie. Velen
zullen mijn naam weleens gelezen hebben in de Leeuwarder Courant of in Vanellus het blad van de BFVW. Al vanaf oktober 1977 schrijf ik regelmatig columns en stukjes over vogels in kranten
en tijdschriften.

Waarom boerenzwaluwen onderzoeken

We weten eigenlijk nog maar heel weinig van onze Friese boeren-
zwaluwen. In de loop der jaren zijn er door mij in Friesland zeker
23180 boerenzwaluwen van een ring voorzien.

In 1994 zijn we in ons land officiŰl gestart met een boerenzwa-
luw onderzoek om inzicht te krijgen in de volgende zaken;

* toelafname van het aantal broedparen

* grootte van de jongen productie

* vestiging van de jonge vogels

* overleving van de oudervogels

* plaatstrouw van de oudervogels

Inmiddels weten we al veel meer van de boerenzwaluw door on-
derzoek aan de vogel zelf;

* biometrie en conditie van het individue.

* onderzoek met geolocator om overwinter lokaties te lokaliseren.
* trekroutes in kaart brengen
.

* onderzoek naar aankomst en vertrek In broedschuren.
* verzamelen van 1e waarnemingen in ons land

* onderzoek met camera's om partnerkeuze bij 1e en 2e legsels
vast te stellen (Ringgroep Menork 2016/17).

* verzamelen van broedvogel aantallen per adres/per jaar.

* vastleggen van gevonden pootringen van boerenzwaluwen in ons
land
.

* we onderhouden via email contact met boerenzwaluw ringers in
Afrika.

Op mijn blog http://blog.seniorennet.belfrieslandnatuurnieuws/
staan regelmatig nieuwtjes over boerenzwaluwen en zijn ook de
Boerenzwaluw Journaals van 2011 t/m 2016 te raadplegen.
Verder kunnen belangstellenden ook het Boerenzwaluw J our-
naai per email van mij ontvangen door een mailt je te sturen naar
j.d.jonglc@home.nl of naar j.d.jongringer403@home.nl .

Wat is er al geringd en terug gemeld

Van de 23180 boerenzwaluwen door mij geringd tussen 1985 en
2017 krijg je relatief maar heel weinig terug uit het overwinter-
gebied in Afrika. Ook vang je maar zelden er eentje terug met
een buitenlandse ring.
Van 1992 t/m 2016 zijn er door mij maar
4 geringde boerenzwaluwen uit Belgie en 2 uit Italie terug ge-
vangen. Dan is het een mooi resultaat dit jaar als je zo dicht bij
elkaar zomaar 1 Belgische (bij M.P. van der Hoek) en een Spaanse
ring (bij H.J. van Os) in Hommerts kan controleren. De boeren-
zwaluw met Spaanse pootring (nagelnieuw!) was voor mij de eer-
ste (I) uit dat land. We zijn benieuwd waar de vogel is geringd.

Met het bewerken van het totaalaantal terugmeldingen van door
mij geringde boerenzwaluwen wordt binnenkort begonnen. Veel
volwassen eerder gevangen boerenzwaluwen worden in een vol-
gend jaar weer terug gevangen.
Vaak is dat op dezelfde locatie,
in dezelfde stal of bij de buren. Tussen 1985 en 2016 is er maar
liefst 5345 keer een eigen boerenzwaluwring door mij terug ge-
vangen (van de 22137 geringde boerenzwaluwen) en zijn er een
70-tal controles van andere ringen genoteerd in stallen en schu-
ren. We zijn dan ook erg benieuwd of we in 2018 in Hommerts
Jutrijp een groot deel van de geringde boerenzwaluwen (228)
zullen terug vangen. Daarbij is U hulp van groot belang.

Aantal boerenzwaluwen in Hommerts-Jutrijp geringd

In 2017 kreeg ik van Durk van der Gaast een lijstje met adres-
sen waar boerenzwaluwen in de omgeving van Hommerts-Jutrijp
in schuren/stallen/garages, etc. broeden. Een
indrukwekkende
lijst met namen en adressen waar boerenzwaluwen broeden in
Hommerts-Jutrijp (326 nesten), Koufurderrige (96 nesten) en
Smallebrugge (32 nesten).
10 juli 2017. Durk van der Gaast met een
volwassen boerenzwaluw die in de ligbox bij Philippus en
Angela van Ittersum werd gevangen.

Foto @ Jan de Jong, Joure

Vanaf 3 juli tot 19 augustus 10 x een bezoek gebracht aan Hom-
merts Jutrijp. In tabel 1 heb ik een opgave gemaakt van de
plekken waar geringd is en hoeveel vogels er gevangen zijn

             

 

BuiltWithNOF

webontwerp M.Engbers

  • Afkortingen in tabel 1
  • n1kj= na eerste kalenderjaar. De vogel is vˇˇr 2017 geboren,
    geboortejaar onbekend.
  • 1kj= eerste kalenderjaar. De vogel is in 2017 geboren en vlieg- vlug.
  • Pulli= als nest jong (niet vliegvlug) in nest geringd.
  • Bij P.H. Ittersum Hommerts) en Halbe Huitema (Jutrijp) is dit
    jaar maar 1 x gevangen, vandaar dat de aantallen geringde boe-
    renzwaluwen daar wat lager zijn. Natuurlijk vang je niet alle
    vogels zomaar met het mistnet. De zwaluwen zijn slim en weten
    soms op handige manier te ontkomen of het mistnet te mijden.
    Zo zijn er in totaal iets meer vrouwtjes gevangen dan mannetjes.
    De vrouwtjes hebben een grotere binding met het nest en zullen
    dus vaker het nest bezoeken als er jongen zijn, vooral in jullie/
    augustus. Vaak zijn ook de 1e mannetjes al snel uit de schuur
    verdwenen smorgens als de deuren opengaan. Bij H.J.de Jong in
    Jutrijp vliegen ze hem smorgens alom de oren als de schuurdeur
    open gaat vertelde hij me. De koeien dragen ook al (kleur)ringen.
  • Bijvangsten ook geringd
  • Met het vangen voor de schuifdeuren/staldeur kwamen er ook
    andere soorten in het net terecht. Ook deze zijn van een poot-
    ring voorzien. Opvallend was wel de holenduif die bij Van Os
    werd gevangen. De vogel broed in de ligboxstal en kon door een
    snelle greep uit het net gepakt worden. De witte kwikstaart bij
    Philippus en Angela van Ittersum was een volwassen vrouwtje die
    kennelijk in de stal op zoek was naar insectenlarven voor haar
    jongen.
  •       Spreeuw
  • Opvallend bij het aantal bijvangsten is wel het hoge aantal
    spreeuwen (75) wat gevangen werd in Hommerts. De spreeuwen
    komen de stallen binnen voor het voedsel, soms bij honderden
    tegelijk! Ik zag ze dan ook in grote groepen rond de boerderijen
    zwermen en in de bomen rustend wachtend op het goede moment.
    Ze weten wanneer de koeien gevoerd worden (maispulp/etc.)
  • en zijn dan niet weg te slaan uit de stal. Komen vaak door open
    staldeuren en lof lucht ventilatie (zijkant en boven) naar bin-
    nen. Veel spreeuwen komen in het voorjaar, mrt/april terug uit
    de overwintergebieden in Engeland en Frankrijk. In het najaar
    komen de eerste spreeuwen al in juli in de veestallen met hun
    jongen, en na half augustus kunnen ze ook veel meer uit noorde-
    lijk en oostelijk broedgebieden komen, begin oktober zelfs uit
    Oost-Europa en Rusland.
  • Spreeuwen kunnen snel in enkele dagen vanuit de broedgebieden
    hier zijn en kunnen als ze massaal op het voedsel van het vee ko-
    men bacteriŰn en mogelijk zo ziekten gemakkelijk overbrengen
    van stal naar stal. Vandaar dat de veehouder het zoveel mogelijk
    probeert te voorkomen dat ze in de stal op het voer zitten. Om
    de herkomst van de spreeuwen mogelijk te achterhalen ring ik
    elke spreeuw die in de netten komt.
  •     Vertrek en aankomstdata van boerenzwaluwen in schuren en 
    stallen.
  • De meldingen van de aankomst van de eerste boerenzwaluwen
    in de schuren en stallen zijn belangrijk om te weten naast de
    data van de eerste meldingen. De boerenzwaluwen die in de schu-
    ren gezien worden zijn de werkelijk terugkerende broedvogels.
    Tussen de eerste aankomstdata in schuren en of stallen kunnen
    soms grote verschillen zitten per jaar. Meldt U vroege melding
    van aankomst in de schuur of stal, het is voor ons heel belang-
    rijk om deze gegevens te blijven registreren. Ook nog gegevens
    van vroegere jaren zijn bijzonder welkom. Alleen zo krijgen we
    een goed beeld betreffende de terugkeer op de broedplek. Het-
    zelfde geldt ook voor de laatste waarnemingsdata van vertrek
    uit de schuren. Daarbij kunnen ook grote verschillen optreden.

    Vooral de wat oudere broedparen vertrekken eerder dan de jon-
    gere heb ik de indruk. Laat aankomende boerenzwaluwen (soms
    nog in mei) kunnen zich als de andere vogels al jongen hebben
    zich nog vestigen.

    Tot slot

    Alle plekken waar ik in 2017 een bezoek heb gebracht en waar

    ik de boerenzweluwen heb mogen ringen en onderzoeken wil ik
    bedanken voor de goede samenwerking. Ook het bestuur van de
    vogelwacht Hommerts Jutrijp ben ik dank verschuldigd, met
    name een speciaal woord van dank aan Durk van de Gaast, die PR
    en jeugdzaken verzorgt voor de vogelwacht
    . Hij attendeerde me
    op de lijst met adressen waar broedende boerenzwaluwen voor-
    komen. Altijd kon ik na een telefonische afspraak te hebben ge-
    maakt op het erf of in de stal terecht en werd ik hartelijk ont-
    vangen. In 2018 ben ik zeker van plan om op meer plekken in en
    om Hommerts Jutrijp boerenzwaluwen te ringen en te onderzoe-
    ken
    . Daar de afstand Joure/ Hommerts-Jutrijp nog flink is zal ik
    in 2018 toch per keer meerdere bezoeken proberen af te leggen
    om de volwassen vogels op allerlei plekken te kunnen ringen
    .

    Zo ringde ik in 2017 bij toeval smorgens nog voor 07.00 uur twee
    bijna vliegvlugge scholeksters die voor me de weg over staken
    .

    4 juli 2017.

    Jonge bijna vliegvlugge scholekster smorgens vroeg geringd toen ik op weg was naar de boerderij van M. P. van der Hoek aan de Krim- weg om boerenzwaluwen te ringen.

    Foto @ Jan de Jong, Joure

     

     

    Op alle plekken waar boerenzwaluwen geringd worden in schuren
    of stallen worden de gegevens gekoppeld aan het huisadres van
    de bewoners en eventueel het email adres. Zodra er een terug

    melding van het betreffende individue bekend wordt krijg ook de .
    bewoner hiervan een bericht. Kleine verplaatsingen binnen 5 km
    kunnen vaak voorkomen. Het liefst versturen we een email, maar
    als dat helemaal niet mogelijk is per post.

    Mijn onderzoek aan boerenzwaluwen bestond in 2016 op de kop
    af 25 jaar en persoonlijk zou ik daar de komende jaren toch nog
    graag 5 jaar aan vast willen plakken (in goede gezondheid) om de
    raadselen van deze belangrijke milieu-indicator deels te kunnen
    ontrafelen en volgen. U steun is daarbij voor mij van groot be-
    lang.

    Voor iedere 20 die ik ontvang koop ik een serie van tOO poot-
    ringetjes aan en als tegenprestatie ontvangen de sponsors dan
    bericht als een van "hun" geringde boerenzwaluwen meer dan 15
    km van de ringplek terug gemeld worden samen met het digitale
    eindverslag van het Boerenzwaluw Journaal. Helaas krijgen we als
    onderzoekers niet betaald voor ons vrijwillig wetenschappelijk
    werk, alle ring/materiaal/netten/reiskosten, etc. moeten we zelf
    betalen
    . Nieuwe sponsors zijn dan ook erg welkom.

    Bijdragen zijn welkom op rekening; NL76 RABO 0122 1605 84
    met vermelding sponsorbijdrage boerenzwaluw onderzoek Fries-
    land. Alvast bedankt voor de bijdrage en medewerking.

    Hebt U een vogel met een ring gevonden meldt hem aan;

    • Onderzoeker; Jan de Jong
      Gecertificeerd Vogelringer 403/C09/R24/R44
      E.A. Borgerstraat 66 8501 NG Joure
      Tel. 0513-414788
      • Email j.d.jongringer403@home.nl
    • Iedere vinder van een vogelring krijgt persoonlijk
      bericht van zijn vondst en ring retour.
  • Opgemaakt 15 september 2017.
[Fűgelwacht] [Uitgave Fűgelwacht] [Bestuur] [Van het bestuur] [Jaarverslag] [Notulen jaarvergadering] [Roofvogels en uilen] [Nazorgresultaat] [Excursie] [Telling boerenzwaluwen] [Boerenzwaluw onderzoek] [Boerenzwaluw onderzoek deel2] [Plattegrond en ons wachtgebied] [Waarnemingen] [Vogel geluiden] [Foto's - Film] [Geen kommer en kwel bij Jutryp Hommerts] [Vogelwacht Jutrijp -Hommerts] [Mei de jeugd it fjild yn] [Jeugdvogelwacht] [Nestkastje] [Bedreiging voor Weidevogels] [Tuinvogel telling] [Enkele belangrijke mededelingen] [Spek de vogelwachtkas] [Steenmarter] [VELDUILEN IN JUTRIJP HOMMERTS]